Evliliğin İptali Davası Nedir?
Evliliğin iptali davası, hukuka aykırı veya sakat kurulan bir evliliğin mahkeme kararıyla hükümsüz sayılması için açılır. Boşanmadan farkı şudur. Boşanmada geçerli bir evlilik sonradan sona erer. Butlanda ise evliliğin kuruluşundaki sakatlık ileri sürülür. Mutlak butlan sebepleri için süre yoktur. Nisbi butlan sebeplerinde dava, sebebin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde evlenmeden itibaren beş yıl içinde açılır.
- Dayanak: TMK m. 145-160.
- Mutlak butlan: Mevcut evlilik, sürekli ayırt etme gücü yoksunluğu, akıl hastalığı, yasak hısımlık.
- Nisbi butlan: Geçici ayırt etme gücü yoksunluğu, yanılma, aldatma, korkutma.
- Mahkeme: Aile mahkemesi.
Bu Yazıda Neler Var?
Evliliğin Butlanı Ne Demek?
Evlilik bir sözleşmedir ve kanun kuruluşu için şartlar arar. Bu şartlardan biri eksikse evlilik sakat doğar. Butlan, bu sakatlığın hukuki adıdır. Ancak sakat evlilik kendiliğinden yok sayılmaz. Hâkim iptal kararı verene kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur (TMK m. 156).
Yokluk, Butlan ve Boşanma Arasındaki Fark
| Konu | Yokluk | Butlan (İptal) | Boşanma |
|---|---|---|---|
| Evlilik kuruldu mu? | Hayır. Hiç kurulmadı | Evet, ama sakat kuruldu | Evet, geçerli kuruldu |
| Örnek | Evlendirme memuru önünde beyan yok, aynı cinsiyet | Çift evlilik, hile, korkutma | Şiddetli geçimsizlik, zina |
| Dava gerekir mi? | Tespit davası açılabilir | Evet, iptal davası | Evet |
| Süre | Yok | Mutlak butlanda yok, nisbi butlanda 6 ay ve 5 yıl | Sebebe göre |
| Çocukların durumu | Evlilik dışı sayılır | Evlilik içi sayılır | Evlilik içi |
| Mirasçılık | Doğmaz | İyi niyetli eş korunur | Boşanmayla sona erer |
Evliliğin Mutlak Butlan Sebepleri Nelerdir?
Mutlak butlan sebepleri kamu düzenini ilgilendirir. Bu yüzden dava Cumhuriyet savcısı tarafından kendiliğinden açılır. Eşler ve hukuki yararı bulunan herkes de açabilir. Dava için süre sınırı yoktur.
Mutlak Butlan Sebepleri (TMK m. 145)
- Mevcut evlilik: Eşlerden birinin evlenme sırasında başka biriyle evli olması.
- Sürekli ayırt etme gücü yoksunluğu: Eşlerden birinin evlenme sırasında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olması.
- Akıl hastalığı: Eşlerden birinde evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunması.
- Yasak hısımlık: Eşler arasında evlenmeye engel olacak derecede kan veya kayın hısımlığı bulunması.
Nisbi Butlan Sebebiyle Evliliğin İptali
Nisbi butlan sebepleri yalnızca eşlerin kişisel durumunu ilgilendirir. Bu yüzden davayı ancak ilgili eş açabilir. Savcı veya üçüncü kişiler açamaz.
- Geçici ayırt etme gücü yoksunluğuEvlenme sırasında geçici bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olan eş. Alkol, ilaç veya ağır hastalık etkisi örnektir (TMK m. 148).
- YanılmaEvlenmeyi hiç istemeyen veya evlendiği kişiyle evlenmeyi istemeyen eş. Ayrıca eşinde bulunmaması ortak hayatı çekilmez kılacak önemli bir nitelikte yanılan eş (TMK m. 149).
- AldatmaEşinin namus ve onuru hakkında doğrudan veya üçüncü kişi aracılığıyla aldatılan eş. Ayrıca kendisi veya altsoyu için tehlikeli bir hastalığın gizlenmesi (TMK m. 150).
- KorkutmaKendisinin veya yakınlarından birinin hayatı, sağlığı, namus ve onuruna yönelik ağır ve yakın bir tehlikeyle korkutularak evlenmeye razı edilen eş (TMK m. 151).
- Yasal temsilci izniKüçük veya kısıtlının yasal temsilcisinin izni olmadan evlenmesi. Yasal temsilci iptal isteyebilir. Küçük ergin olmuş veya kadın gebe kalmışsa evlilik iptal edilemez (TMK m. 153).
Yanılma Nedeniyle Evliliğin İptali Örnekleri
- Eşin evlenmeden önce başka biriyle evli olduğunu ve çocukları bulunduğunu gizlemesi.
- Cinsel ilişkiye sürekli engel olan bir durumun gizlenmesi.
- Ağır bir psikiyatrik hastalığın gizlenmesi.
- Eşin yurt dışında kalıcı oturum gibi evliliğe esas bir niteliği hakkında yanıltması.
Yargıtay, her gizlemeyi iptal sebebi saymaz. Tedavi edilebilir ve bulaşıcı olmayan bir cilt hastalığının gizlenmesi örneğin yeterli görülmemiştir. Nitelik, ortak hayatı çekilmez kılacak ağırlıkta olmalıdır.
Evliliğin İptali Davası Açma Süresi
Resmi nikah iptal süresi sorusu sebebe göre cevaplanır.
- Mutlak butlanda: Süre yoktur. Evlilik devam ettiği sürece her zaman açılabilir.
- Nisbi butlanda: İptal sebebinin öğrenildiği veya korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten başlayarak altı ay. Her hâlde evlenmenin üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer (TMK m. 152).
- Yasal temsilcinin davası: Küçük ergin olana veya kadın gebe kalana kadar açılabilir.
- Süreler hak düşürücüdür: Hâkim kendiliğinden gözetir. Süre geçtikten sonra iptal istenemez, ancak aynı olaylar boşanma sebebi olarak ileri sürülebilir.
Evliliğin İptali Davası Nasıl Açılır?
- Sebep belirlenirOlayın mutlak mı nisbi butlan mı olduğu tespit edilir. Süre ve dava açabilecek kişiler buna göre değişir.
- Dilekçe hazırlanırEvliliğin iptali dava dilekçesinde sebep, öğrenme tarihi ve deliller yazılır. Uygulamada iptal talebiyle birlikte terditli olarak boşanma da istenir.
- MahkemeDava aile mahkemesinde açılır. Yetkili mahkeme eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir.
- DelillerNüfus kayıtları, sağlık raporları, yazışmalar ve tanıklar. Önceki evlilik iddiasında nüfus kayıt örneği yeterlidir.
- Kararİptal kararı kesinleşince evlilik sona erer. Nüfus kaydı düzeltilir.
İptal şartları oluşmadıysa veya süre geçtiyse yol boşanmadır. Sebepler boşanma nedenleri yazısında, süreç çekişmeli boşanma davası yazısında anlatılmıştır.
Evliliğin İptalinin Sonuçları
Çocuklar Yönünden
- İptal edilen evlilikten doğan çocuklar evlilik içinde doğmuş sayılır (TMK m. 157).
- Velayet boşanmadaki kurallara göre düzenlenir.
- Çocuk için iştirak nafakası ödenir.
- Çocuk babanın soyadını taşımaya devam eder.
- Babalık karinesi korunur.
Eşler Yönünden
- Evlenirken iyi niyetli olan eş, evlilikle kazandığı kişisel durumu korur (TMK m. 158).
- İyi niyetli eş yoksulluk nafakası ve tazminat isteyebilir.
- Mal rejimi boşanmadaki gibi tasfiye edilir.
- Kadın bekleme süresine tabi olur.
- Kötü niyetli sağ kalan eş mirasçılığını kaybeder (TMK m. 159).
Nafaka ve tazminat koşulları için yoksulluk nafakası ve boşanmada maddi ve manevi tazminat yazılarına, velayet düzeni için velayet davası yazısına bakabilirsiniz. Mal paylaşımı boşanmada mal paylaşımı yazısında anlatılmıştır.
Evliliğin İptali ve Boşanma Arasındaki Fark
Boşanmada evlilik geçerli kurulmuştur ve sonradan ortaya çıkan sebeplerle biter. İptalde sebep evliliğin kuruluşunda vardır. İptal kararı da ileriye etkilidir. İki dava aynı dilekçede terditli olarak açılabilir. Hâkim önce iptali inceler, şartlar yoksa boşanmayı değerlendirir. Yargıtay’a göre iptal davası ıslahla boşanma davasına çevrilebilir, ancak ıslah bir kez yapılır. Genel çerçeve için Bursa boşanma avukatı rehberi yazısına, büromuzun çalışma şekli için çekişmeli boşanma sayfasına bakabilirsiniz. Madde metinleri Türk Medeni Kanunu içinde yer alır.
Sıkça Sorulan Sorular
Evlilikte mutlak butlan sebepleri nelerdir?
Eşlerden birinin evli olması, sürekli ayırt etme gücünden yoksun olması, evlenmeye engel derecede akıl hastalığı ve eşler arasında yasak derecede hısımlık bulunmasıdır. Bu sebeplerde dava için süre yoktur.
Nisbi butlan evlilik nedir ve nasıl iptal edilir?
Geçici ayırt etme gücü yoksunluğu, yanılma, aldatma veya korkutma ile kurulan evliliktir. İlgili eş, sebebi öğrendikten sonra altı ay ve her hâlde beş yıl içinde aile mahkemesinde iptal davası açar.
Evliliğin iptali ve boşanma arasındaki fark nedir?
İptalde evlilik baştan sakat kurulmuştur ve sebep kuruluşta vardır. Boşanmada geçerli bir evlilik sonradan ortaya çıkan sebeplerle biter. İkisi de mahkeme kararıyla sona erer.
Evliliğin butlanı ne demek?
Evliliğin kuruluşundaki sakatlık nedeniyle hükümsüz olmasıdır. Mutlak butlan kamu düzenine, nisbi butlan eşin iradesine ilişkin sakatlıkları ifade eder.
Evliliğin iptali şartları nelerdir?
Kanunda sayılan mutlak veya nisbi butlan sebeplerinden birinin evlenme anında bulunması gerekir. Nisbi butlanda ayrıca altı aylık ve beş yıllık süreler içinde dava açılmalıdır.
Nikah iptali 24 saat içinde mümkün mü?
Hayır. Böyle bir kural yoktur. Evlilik kurulduktan sonra yalnızca iptal davası veya boşanma davasıyla sona erer.
Evliliğin iptalinde çocuklar ne olur?
Çocuklar evlilik içinde doğmuş sayılır. Velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası boşanmadaki kurallara göre belirlenir.
Evliliğin iptali davası ne kadar sürer?
Delil durumuna göre değişir. Nüfus kaydıyla ispatlanan mutlak butlan davaları birkaç ayda sonuçlanabilir. Tanık ve rapor gerektiren nisbi butlan davaları bir yılı aşabilir.
Av. Derya Gülseren AkgülBoşanma ve Aile Hukuku Avukatı, Osmangazi / Bursa
Bu içerik Av. Derya Gülseren Akgül tarafından hazırlanmış ve hukuki doğruluğu kendisi tarafından kontrol edilmiştir. Mesleki çalışmalarını yalnızca boşanma ve aile hukuku alanında yürütür. Bursa aile mahkemelerinde evliliğin iptali davalarını, terditli iptal ve boşanma taleplerini ve bunlara bağlı nafaka, tazminat ve velayet dosyalarını takip eder.
Yayın tarihi: 21 Ekim 2026. Dayanak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 145-160 ile Yargıtay 2. Hukuk Dairesi uygulaması.
Randevu
Avukata Sor
Evliliğin iptali davasında altı aylık süre fark edilmeden dolabilir. Olayınızın iptal mi boşanma mı gerektirdiğini Av. Derya Gülseren Akgül ile değerlendirebilirsiniz.
Danışmanlık ücretlidir. Ücretler Türkiye Barolar Birliği Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi esas alınarak belirlenir.
Cumartesi-Pazar: Kapalı
16220 Osmangazi / Bursa
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki görüş veya tavsiye değildir. Her dosya kendi koşulları içinde değerlendirilir.